از سنگر مقاومت تا کارگاه اندیشه‌سازی انقلاب

به گزارش پایگاه خبری آوای محمودآباد، به نقل از پایگاه خبری تحلیلی «بلاغ» علی اکبر زارعیان| پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ تنها یک تحول سیاسی نبود؛ نقطه عطفی در تاریخ معاصر بود که ریشه‌های آن را باید در مقاومت فرهنگی و فکری نهادهایی جست‌وجو کرد که سال‌ها پیش از آن، بار اصلی پاسداری از هویت دینی و استقلال فکری جامعه را بر دوش داشتند. در میان این نهادها، حوزه‌های علمیه ـ به‌ویژه حوزه علمیه قم ـ جایگاهی بی‌بدیل دارند؛ نهادی که در دوران پهلوی با محدودیت‌ها، فشارها و برنامه‌های گسترده سکولاریزاسیون مواجه بود، اما نه‌تنها از پای ننشست، بلکه به کانون بیداری اسلامی و الهام‌بخش حرکت‌های مردمی تبدیل شد.

امام خمینی(ره) ، پرچمدار این جهاد فکری و سیاسی، درباره نقش محوری حوزه‌ها می‌فرمایند: «قلمرو علمای اسلام از قدیم الایام تاکنون حفاظت اسلام و تربیت مسلمین و جلوگیری از انحرافات بوده است… حوزه‌های علمیه همیشه سنگرهای مستحکم اسلام و مخازن علوم الهی بوده‌اند.» ایشان با تأکید بر رسالت اجتماعی روحانیت، حوزه را به حضور آگاهانه در صحنه فراخواندند.

در دوره پهلوی، سیاست رسمی حکومت بر این بود که دین را به حاشیه براند و روحانیت را از صحنه اجتماعی و سیاسی دور نگه دارد. اما حوزه قم با اتکا به رهبری مراجعی مانند آیت‌الله بروجردی و طلایه‌داری امام خمینی(ره) ، نه‌تنها در برابر این جریان ایستادگی کرد، بلکه با تربیت نسل جدیدی از طلاب آگاه، منسجم و اجتماعی، زمینه‌های فکری و فرهنگی انقلاب را فراهم ساخت. قیام تاریخی ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، تجلی عینی این مقاومت بود که طبق فرمایش امام، «قیام برای خدا» و سرآغاز نهضتی شد که «دین را از حصر سیاست‌بازی نجات داد.»

با پیروزی انقلاب اسلامی، نقش حوزه‌های علمیه وارد مرحله‌ای تازه شد. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله‌العالی) بر این نقش تأکید کرده و می‌فرمایند: «حوزه‌های علمیه دژ مستحکم تفکر اسلامی و پناهگاه مستضعفانند و باید با حفظ استقلال و هویت اصیل خود، پرچمدار تولید علم و اجتهاد پویا در جهت حل مسائل نوپدید جامعه باشند.» در این دوران، حوزه قم به مرکز تولید اندیشه سیاسی اسلامی، تربیت مدیران و فقهای آشنا با مسائل روز، و پشتیبانی علمی و معنوی نظام تبدیل شد.

تدوین قانون اساسی، شکل‌گیری نهادهای جدید، و پاسخ‌گویی به نیازهای فکری جامعه، همه با حضور فعال و اثرگذار عالمان حوزه انجام گرفت.

پس از انقلاب، حوزه‌های علمیه با هدایت رهبری انقلاب، وارد عرصه‌های تازه‌ای شدند؛ از گسترش مراکز پژوهشی و دانشگاهی گرفته تا تأسیس مؤسسات تخصصی در علوم انسانی اسلامی، فلسفه، حقوق، اقتصاد، ارتباطات و مطالعات اجتماعی. امام خامنه‌ای با اشاره به رسالت تمدن‌ساز حوزه می‌فرمایند: «حوزه باید پیشگام در عرصه‌های جدید علمی و پاسخگوی شبهات فکری باشد و با زبان حکمت و اندیشه، با جهان معاصر گفت‌وگو کند.» امروز حوزه قم تنها یک مرکز سنتی آموزش دینی نیست؛ شبکه‌ای گسترده از پژوهشگاه‌ها، مراکز علمی و گروه‌های علمی است که در کنار حفظ سنت‌های اصیل حوزوی، به نیازهای پیچیده جامعه معاصر نیز پاسخ می‌دهد.

در کنار این تحولات، حوزه‌های علمیه نقش بی‌بدیلی در تقویت معنویت و هویت دینی جامعه داشته‌اند. برگزاری مراسم‌های مذهبی، ترویج فرهنگ قرآن و اهل‌بیت، پاسخ‌گویی به شبهات، و حضور در میان مردم در لحظات سخت ـ از دوران دفاع مقدس تا بحران‌های اجتماعی و طبیعی ـ حوزه را به نهادی مردمی و همراه با جامعه تبدیل کرده است. این پیوند عمیق، همان «بسیج طلاب» است که امام خمینی(ره) از آن به عنوان پشتوانه انقلاب یاد می‌کردند.

در سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، بازخوانی نقش حوزه‌های علمیه نه‌تنها یادآور گذشته‌ای پرافتخار است، بلکه ما را به مسئولیت‌های امروز و فردا نیز متوجه می‌کند. حوزه باید همچنان، مطابق تأکید رهبر معظم انقلاب، «پرچم‌دار عقلانیت دینی، اخلاق اجتماعی و عدالت‌خواهی» باشد؛ باید با شناخت دقیق نیازهای نسل جدید، زبان گفت‌وگو با جهان معاصر را تقویت کند و در برابر چالش‌های فکری و فرهنگی، پاسخی عالمانه و روزآمد ارائه دهد. انقلاب اسلامی زمانی زنده و پویا می‌ماند که حوزه‌های علمیه، با الهام از سخنان امام راحل و رهبری حکیمانه امام خامنه‌ای، همچون گذشته، در کنار مردم و پیش‌گام در مسیر حقیقت و ساختن تمدن نوین اسلامی باشند.